HTML, Domain, Hosting, VPS: giải thích dễ hiểu cho Vibe Coder

Hôm nay mình sẽ giải thích dễ hiểu cho các bạn Vibe Coder: HTML, Domain, Hosting, VPS… và một số thuật ngữ liên quan khi làm Web App. Chúng là gì, một cách cực kỳ dễ hiểu.

Mình kể theo một mạch dễ hình dung nhé, không phải theo thứ tự lịch sử phát minh chính xác.

Có nhiều máy trên Internet, làm sao tìm đúng máy?

Chuyện kể ngày xưa, sau khi người ta phát minh ra Internet thì các máy tính bắt đầu kết nối với nhau. Người ta có thể gửi thông tin, file từ máy này đến máy kia. Nhưng giữa rất nhiều máy, làm sao Internet biết phải gửi thông tin đến đâu?

Thế là cần có địa chỉ cho các thiết bị trên mạng. Địa chỉ đó gọi là IP. Nếu các bạn từng gặp một địa chỉ toàn số và dấu chấm, kiểu như 203.0.113.10, thì đó là dạng địa chỉ IPv4. Hiểu đơn giản như địa chỉ nhà để gửi đồ đến đúng nơi ấy. Địa chỉ này có thể thay đổi, chứ không phải số căn cước cố định của một máy tính.

Nhưng phải nhớ những dãy số IP để tìm một nơi trên Internet thì mệt quá. Chúng cũng chẳng dễ gợi nhớ là nơi nào. Vậy người ta dùng tên miền (Domain), một cái tên có nghĩa, dễ nhớ, ví dụ tensorlab.tech.

Tìm đến nhau được rồi, làm sao có một trang để đọc?

Có đường để các máy tìm đến nhau rồi, người ta lại nghĩ: Nếu máy của tôi có một trang thông tin, mọi người ở máy khác có thể mở ra đọc thì thật là tuyệt? Thay vì phải chủ động gửi file tới ai đó. Rồi nếu trong trang đó có đường dẫn để bấm sang trang khác nữa thì sao?

Đó là ý tưởng của Website: những trang thông tin mà người ta có thể mở bằng trình duyệt và đi từ trang này sang trang khác qua các đường dẫn. Nếu website được công khai thì mọi người có thể chủ động truy cập; cũng có những trang cần đăng nhập hoặc chỉ dành cho một nhóm người.

Nhưng một file văn bản bình thường thì trình duyệt làm sao biết đâu là tiêu đề, đâu là đoạn văn, chỗ nào hiện ảnh, chỗ nào bấm được để sang trang khác? Người ta cần một cách để đánh dấu cấu trúc của trang. Thế là có HTML. Ví dụ thẻ <a> để tạo đường dẫn, thẻ <img> để hiển thị ảnh.

Có HTML rồi thì nội dung đã rõ ràng hơn, nhưng muốn nó đẹp và pro hơn thì sao? Nếu cứ nhét hết việc trình bày vào HTML sẽ rất khó quản lý. Người ta tách phần giao diện ra để điều khiển riêng: màu sắc, phông chữ, khoảng cách, bố cục… Đó là CSS.

Rồi người ta lại muốn trang web không chỉ hiển thị thông tin, mà phải tương tác được: bấm nút thì có phản hồi, nhập dữ liệu thì kiểm tra, mở menu thì menu hiện ra. Để trang có những tương tác như vậy, người ta dùng ngôn ngữ lập trình JavaScript.

Website chạy trên máy mình rồi, sao còn cần hosting?

Vậy là đã làm được một website. Lúc này website vẫn chạy ở trên máy của bạn. Nhưng nếu dùng chính máy đó để phục vụ mọi người trên Internet thì lại phát sinh một số vấn đề:

• Tắt máy hoặc mất mạng là website không vào được, trong khi bạn muốn nó hoạt động 24/24.
• Đông người truy cập thì máy và đường truyền có thể không đáp ứng nổi.
• Chiếc máy đang dùng cho việc cá nhân lại phải kiêm luôn chạy website.

Thế nên người ta nghĩ: Sao không dùng các máy chuyên để chạy website và phục vụ người truy cập ổn định hơn? Máy đảm nhiệm việc phục vụ đó gọi là máy chủ (Server). Nó có thể là máy vật lý hoặc máy ảo. Máy cá nhân cũng có thể làm server, nhưng để nó hoạt động ổn định thì bạn phải tự lo những việc ở trên.

Nhưng một website nhỏ mà thuê cả một máy chủ thì chi phí quá lớn. Người ta nghĩ: Hay cho nhiều website, nhiều người cùng dùng tài nguyên của một máy, mỗi người có một khu vực và giao diện để quản lý phần của mình? Đó là cách Shared Hosting hoạt động.

Cách này tiện, nhưng lại có người cần tự cài phần mềm, tự cấu hình môi trường để chạy web app. Dùng chung theo kiểu trên thì nhiều thứ bị giới hạn. Thế là có công nghệ ảo hóa để chia một máy vật lý thành nhiều máy chủ ảo, mỗi máy có tài nguyên được phân bổ và có thể quản lý riêng. Máy chủ ảo đó gọi là VPS (Virtual Private Server).

Hosting là tên gọi chung cho dịch vụ cung cấp nơi để website hoạt động trên Internet. Shared hosting là một cách, dùng VPS để chạy website cũng là một cách. Chọn cách nào phụ thuộc vào nhu cầu và mã nguồn của website.

Có nơi để chạy rồi, đưa website lên bằng cách nào?

Sau này, ngay cả việc tự quản server hay VPS cũng là quá nhiều việc với không ít người làm web. Thế là có các nền tảng nhận code, lo nhiều bước phía sau và đưa website lên cho mọi người truy cập.

Việc đưa website từ máy làm việc lên môi trường hoạt động thật gọi là Deploy. Tùy website, việc này có thể gồm đưa code hoặc bản đã build lên, cấu hình rồi chạy ứng dụng. Có nền tảng làm nhiều bước đó tự động cho bạn.

Vậy sau khi Vibe Code xong một website, các bạn có thể hình dung những việc cần làm là:

Nếu các bạn thích kiểu nội dung giải thích dễ hiểu này thì nhắn mình để mình viết tiếp 99 bài nữa nhé.